پناهگاه حیات وحش موته

 

پناهگاه حيات وحش موته

پناهگاه حيات وحش به محدوده‌اي از منابع طبيعي كشور اعم از جنگل، مرتع، محيط هاي آبي يا كوهستان اطلاق مي‌شود كه داراي زيستگاههاي طبيعي نمونه و شرايط اقليمي خاص براي جانوران وحشي بوده و به منظور حفظ و يا احياي اين زيستگاهها تحت حفاظت قرار مي‌گيرند.

از جمله قوانين زيست محيطي كه در اين مناطق اعمال مي‌شود:

قطع اشجار، بوته كني، زغال‌گيري، تجاوز و تخريب محيط زيست و بطوركلي هر عملي كه موجب از بين رفتن رستنيهاو تغيير زيست بوم شود ممنوع است.

تعليف دام فقط براساس مميزي مراتع و تعيين ظرفيت در اين منطقه با كنترل و نظارت مأمورين مجاز است.

شكار و صيد در اين مناطق فقط از طريق پروانه ويژه مجاز است.

استفاده از معادن فقط براساس موافقتنامه مورخ 1354 بين سازمان حفاظت محيط زيست و وزارت صنايع و معادن مجاز است.

تعليف دام در محدوده‌هاي امن طبق موافقتنامه مورخ 1362 بين سازمان حفاظت محيط زيست و سازمان جنگلها و مراتع ممنوع است.

بهره‌برداري از اين مناطق، نظير (جاده سازي، كانال كشي، احداث ساختمان، حفر چاه و ...) داراي ضوابط مشخصي نبوده و براساس ارزيابي اثرات توسعه صورت مي‌گيرد و تابعي از نظرات كارشناسي است.

موقعيت جغرافيايي پناهگاه حيات وحش موته:

اين منطقه بين عرضهاي جغرافيايي ً20 و 33 تا ً55 و 33 شمالي و طولهاي جغرافيايي ً30 و 50 تا ً10 و 51 شرقي به مركزيت روستاي موته در 270 كيلومتري جنوب تهران قرار دارد، به طوري كه جاده اصفهان ـ تهران از شرق آن گذشته و شهر ميمه در 45 كيلومتري جنوب غربي آن واقع است.

تـاريـخـچـه:

پس از تشكيل كانون شكار ايران در سال 1343، محدوده‌اي با وسعت 343940 هكتار شامل دشتها، ارتفاعات و مراتع، واقع در حوزه استحفاظي استانهاي اصفهان و مركزي به عنوان منطقه حفاظت شده موته انتخاب و در سال 1346 با تشكيل سازمان شكارباني و نظارت بر صيد، به تصويب شوراي عالي شكارباني و نظارت بر صيد آن زمان رسيد. در سالهاي پس از پيروزي انقلاب، سازمان حفاظت محيط زيست تغييراتي در حد و حدود منطقه داد و در تاريخ 21/6/61 با مساحت حدود 220000 هكتار به منطقه حفاظت شده تبديل گشت و سرانجام براساس مصوبه مورخ 7/12/69 شوراي عالي محيط زيست با همين وسعت به پناهگاه حيات وحش ارتقاي سطح يافت.

در هر پناهگاه حيات وحش، به منظور احياي وضعيت طبيعي اين مناطق 25 درصد از مساحت آن توسط سازمان حفاظت محيط زيست به عنوان محدوده امن تعيين و اعلام مي‌گردد. در اين محدوده‌ها ورود و چراي دام اهلي ممنوع است، ضمناً ورود اشخاص و ايجاد هرگونه تأسيسات بدون اخذ مجوز رسمي از سازمان حفاظت محيط زيست ممنوع خواهد بود. با توجه با توافقنامه‌ها و نقطه نظرات كارشناسي با رعايت مسائل اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي مناطقي را در محلهاي معروف به شور رباط ترك، شور آب باريك و سي كلفتي بدين منظور در نظر گرفته كه جمعاً در حدود 37000 هكتار از كل اراضي پناهگاه بوده و قابل توسعه و افزايش تا سطح حدود 44000 هكتار مي‌باشد.

توپوگرافي منطقه:

محدوده پناهگاه حيات و حش موته از دو بخش دشتي و كوهستاني تشكيل شده كه بلندترين ارتفاع آن از سطح دريا در حدود 3000 متر و حداقل ارتفاع در اين منطقه 1900 متر مي‌باشد. ارتفاعات موته شامل دو رشته كوه است و فاصله بين اين دو رشته كوهها را دشتهاي جلگه‌اي و شوره‌زار تشكيل مي‌دهد.

خصوصيات آب و هوايي:

اين منطقه در تقسيمات آب و هوايي از آب و هواي نيمه باراني و سرد تبعيت دارد. حداكثر بارندگي در سال 350 ميليمتر و بيشترين بارندگي در فصل زمستان و بهار مي‌باشد. درجه حرارت متوسط در دشتهاي اين منطقه 4/39 درجه سانتيگراد در تابستان و در سردترين ماههاي سال به 5/11 تا 5 درجه زير صفر مي‌رسد.

منابع آبي:

بيش از 250 منبع آبي اعم از چاه قديمي، قنات و چشمه دائمي در موته وجود دارد كه بيش از 150واحد از اين منابع را چشمه‌ها تشكيل مي‌دهد از قبيل: چشمه سنجده، دستار، بيد، دربند، شور، آب باريك، چشمه‌نيا، قلعه‌سياه، ريز آب، جاجرمي، قيقوجه، گزرتو، گل‌بيدك، رزبيده، دمه، سيكلفتي، مرواريد و ... . براي تأمين آب مورد نياز وحوش در مناطق امن اقدام به ساخت آبشخورهاي دست ساز در نقاط حساس اكولوژيك گرديده كه منابع آبي آن چشمه‌ها و چاههاي قديمي است، كه آب به وسيله لوله يا نصب تلمبه بادي به آنها هدايت مي‌شود.

حيات وحش جانوري:

اين منطقه بهترين زيستگاه آهو در ايران است كه براي رشد، تكثير و جلوگيري از انقراض آهوها اختصاص يافته‌ است. شرايط مساعد زيستي براي اين گونه پستاندار در دشتها و شوره‌زارهاي منطقه توأم با حفاظت، ادامه زندگي را براي اين حيوان زيبا هموار ساخته و به عنوان گونه جانوري شاخص منطقه از آن ياد مي‌شود. وجود تپه ماهورها، تل‌ها و دشتهاي كوهستاني در موته امكان زندگي را براي گونه قوچ و ميش و صخره‌ها و ارتفاعات صعب العبور، زيستگاه خوبي را براي ادامه حيات كل و بز پديد آورده است.

انواع زيادي از گونه‌هاي پرندگان بومي و غير بومي نيز در اين منطقه وجود دارد از قبيل: كبك، تيهو، بلدرچين، هوبره و همچنين از خانواده‌هاي سار، كلاغ، سسك، دم جنبانك، عقاب، جغد، زنبورخوار، سهره و سارگپه نيز گونه‌هايي وجود دارد. در زمان مهاجرت، پرندگان مهاجر بسياري در اين منطقه خصوصاً اطراف رودخانه شور و گزستانها توقف نموده و در اين منطقه استراحت كوتاهي مي‌كنند.

از خزندگان و خانواده مارمولك‌ها مي‌توان خانواده‌هاي جكو، آگاما و لاسرتا را نام برد. از مارهاي سمي به مار جعفري، افعي، مار شاخ‌دار، از مارهاي نيمه سمي به تيرمار، افعي پلنگي، يله مار و از مارهاي غير سمي به تــوله مـار، مار قيطاني، مارگرگي و كورمار مي‌توان اشاره كرد.

پوشش گياهي:

بر اساس اطلاعات موجود در منطقه موته تا كنون بيش از 300 گونه گياهي مرتعي كه ارزش علوفه‌اي، دارويي و صنعتي دارند شناسايي شده است. از نظر تيپ گياهي قسمت اعظم پناهگاه حيات وحش موته مخصوصاً صافيها، تپه ماهورها و مناطق جلگه‌اي را جامعه درمنه و گون تشكيل مي‌دهد كه در فضاي بين آنها گياهان شور پسند و همچنين گياهان خوش خوراك و ديگر نيز رويش دارند.

از درختان و درختچه‌هاي اين منطقه مي‌توان بادامك، بنه، تنگرس، قيچ، گز و انجير را نام‌برد و از بوته‌هاي شاخص مي‌توان به درمنه، جاز، انواع گون‌ها، فرفيون، كلاه ميرحسن و ريش بز اشاره كرد.

مشكلات و تعارضهاي موجود:

ـ وجود معادن در منطقه و تخريب‌هاي ناشي از فعاليت آنها.

ـ وجود جاده‌هاي اصلي بين شهري (جاده گلپايگان و جاده اصفهان ـ تهران) و جاده‌هاي روستايي در منطقه كه موجب تردد وسايل نقليه و اثرات منفي در آرامش وحوش مي‌شود.

ـ تعليف غير مجاز دامها و واگذاري قسمتي از عرصه‌هاي طبيعي منطقه و تبديل آن به اراضي كشاورزي از طريق هيئت واگذاري زمين و تحميل آنها به منطقه.

ـ شكار غير مجاز

تحقيقات:

درحال حاضر مطالعات طرح جامع پناهگاه حيات وحش موته در حال انجام است كه نتايج آن به زودي در اختيار سازمان محيط زيست قرار خواهد گرفت

تعريف پناهگاه: پناهگاه حيات وحش به محدوده‌اي از منابع طبيعي كشور اعم از جنگل، مرتع، محيطهاي آبي يا كوهستان اطلاق مي‌شود كه داراي زيستگاههاي طبيعي نمونه و شرايط اقليمي خاص براي جانوران وحشي بوده و به منظور حفظ و يا احياي اين زيستگاهها تحت حفاظت قرار مي‌گيرند. پناهگاههاي حيات وحش در وسعتي برابر مساحت خود داراي مناطق امن هستند.

پناهگاه حيات وحـش قميشلو:

پناهگاه حيات وحش قميشلو در شمال غربي اصفهان در فاصله 25 كيلومتري اصفهان و 15 كيلومتري شهر تيران و در محدوده جغرافيايي ً27 و 51 تا 51 و عرض جغرافيايي ً5 و 33 تا ً43 و 32 واقع است. اين منطقه از غرب به روستاهاي حسين آباد و تندران، از شرق به جهاد آباد و روستاهاي دو شهر دهق و علويجه و از سمت جنوب به دربند و از شمال به جاده آسفالته اصفهان ـ علويجه منتهي مي‌گردد. پناهگاه حيات وحش قميشلو داراي آب و هواي معتدل متمايل به گرم بوده و در منطقه‌اي نيمه صحرايي واقع گرديده است.

تاريـخـچـه:

پناهگاه حيات وحش قميشلو در زمان قاجاريه يكي از بهترين شكارگاههاي اصفهان بوده كه مسعود ميرزا پسر بزرگ ناصرالدين شاه و حاكم اصفهان (ظل السلطان) در اين منطقه به شكار مي‌پرداختند اين منطقه زيستگاه مناسبي براي قوچ و ميش نژاد اصفهان ( Ovis orientalis esfahanica ) مي‌باشد علاوه بر اين گونه، گونه‌هاي با ارزش گياهي و جانوري در اين منطقه وجود دارد. در سال 1343 كانون شكار و صيد منطقه‌اي با وسعت 37 هزار هكتار را از شاهزاده‌هاي قاجاريه خريداري و به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام كرد در سال 1350 شورايعالي شكارباني و نظارت بر صيد همان مساحت 37 هزار هكتار را كه مشتمل بر سه منطقه امن بود به عنوان پناهگاه حيات وحش تصويب نمود در سال 1374 وسعت اين منطقه به 85750 هكتار افزايش يافت كه محدوده آن بر اساس مصوبه و نقشه دقيقاً تعيين گرديده است.

راههاي دسترسي:

جاده اصفهان ـ تهران پس از عبور از پل شاهين شهر به سمت جاده جهادآباد و پس از خروج از جهاد آباد در امتداد جاده شوسه شاه‌ماهور.

جاده اصفهان ـ تيران و جاده شهداي آن شهر و در امتداد آن تا دربند تيران، ورودي ديگري به پناهگاه است.

اقليم:

متوسط بارندگي ساليانه 190ـ180 ميلي‌متر مي‌باشد كه مشخصه منطقه خشك با بارندگي كم است. متوسط كمترين رطوبت 16 درصد در تابستان و متوسط بيشترين آن 76 درصد در فصل زمستان مي‌باشد. حداكثر درجه حرارات 5/41 درجه سانتيگراد در مردادماه و كمترين آن 5/18ـ درجه سانتيگراد در بهمن ماه است كه نتيجه اين مطالعات نشان مي‌دهد اقليم منطقه سرد و خشك است.

وضعيت توپوگرافي:

عرصه‌هاي طبيعي قميشلو را دشتها، كوهها و تپه ماهورهاي متعددي تشكيل مي‌دهد مهمترين ارتفاعات منطقه عمركوه، موستان، زنگاري، دم زرد، اتابكي، دربند، كپه پلنگ و دم دراز مي‌باشد.

منابع آبي:

بيش از 45 منبع طبيعي و احداثي آب شرب انساني، حيات وحش و كشاورزي در محدوده پناهگاه وجود دارد كه از منابع مختلف چاه، قنات و چشمه تأمين مي‌گردد. از مهمترين منابع آبي مي‌توان به چشمه كرالياس چشمه كهوك، چشمه موشي، چشمه سنجد ، چاه محمودي و چاه خرسك اشاره كرد.

مناطق امن پناهگاه حيات وحش قميشلو:

در حال حاضر پناهگاه داراي سه منطقه امن با مشخصات زير است.

منطقه امن كرالياس داراي وسعتي معادل 4712 هكتار كه زيستگاه مطلوب قوچ و ميش است.

منطقه امن زلول و لاسميان با وسعت 3102 هكتار.

منطقه امن سلاخي و كهوك با وسعت 2100 هكتار.

در حال حاضر مطالعاتي در خصوص افزايش سطح مناطق امن و تبديل آنها به پارك ملي در حال انجام است.

حيات وحش جانوري:

گرگ خاکستری ------------------------------------>

پرندگان:

قرقي، سارگپه، عقاب طلايي، كركس، دال، بالابان، شاهين، دليجه، تيهو، كبك، كبوتر چاهي، فاخته، قمري، سبزقبا، جغد كوچك، زنبور خورك، هدهد، هوبره (غير بومي يا مهاجر) و تعدادي پرندگان ريزجثه و گنجشك سانان .

خزندگان:

لاك پشت خشكي، آگاما، انواعي از جكوها و مارهاي سمي و غير سمي.

گياهان پناهگاه حيات وحش قميشلو:

در پناهگاه حيات وحش قميشلو حدود 350 گونه گياه شناسايي شده كه مربوط به 216 جنس و 62 تيره گياهي بوده و گونه‌هاي غالب آن را آرتميزيا و آستراگالوس تشكيل مي‌دهد. در مناطق امن به علت جلوگيري از چراي مفرط دامها و قرق، گونه‌هاي خوش خوراك رويش فوق‌العاده داشته و سطح بيشتري از مراتع را پوشانيده است.. گياهان منطقه از لحاظ دارويي و صنعتي داراي اهميت زيادي هستند.

برنامه‌هاي عمراني منطقه:

به منظور احيا و توسعه مناطق حساس اكولوژيك و به ويژه مناطق امن، اقدامات مؤثري از بدو حفاظت تاكنون اعمال گرديده كه اهم آنها عبارتند از :

بهسازي چشمه سارهاي حياتي جهت استفاده انساني و وحوش.

احداث بيش از 30 آبشخور.

احداث منبع ذخيره آب براي جبران كاهش آب در فصل تابستان در مناطق امن.

اجراي طرحهاي آبرساني از منابع اصلي به آبشخورهاي احداثي.

نصب دو دستگاه تلمبه بادي در مناطق امن .

ايجاد سدخاكي در دهنه الهي‌آباد، دره حمام، دهنه كنده سلطاني، تنگ كهوك، نجف‌آبادي و ورپشت و باغكها.

ترميم جاده‌هاي جيپ رو.

تجهيز و ترميم باغ قميشلو براي حفظ آثار تاريخي موجود در آن، در حال حاضر طرح ترميم و بازسازي قلعه قميشلو و همچنين طرح جامع قميشلو در حال انجام است.

پروانه هاي ايراني به دوردست ها پر مي کشند

.

پروانه ها به شدت به اکوسيستم کوهستاني وابسته هستند و تبديل و تغيير اراضي کوهستاني و جنگلي به زمين هاي کشاورزي بر زندگي پروانه ها تأثيرگذار است و پروانه هاي ايران را در معرض تهديد قرار مي دهد.

منطقه کوهستاني زاگرس، البرز، شمال خراسان و آذربايجان از جمله مهمترين زيستگاه هاي پروانه هاي ايران است که در حال حاضر به دليل تغيير در کاربري اين مناطق، پروانه ها در معرض تهديد هستند.
در ايران حدود 400 گونه پروانه وجود دارد که از اين تعداد ، حدود 60 گونه بومي ايران هستند و در هيچ جاي ديگر مشاهده نمي شوند.
حفظ اکوسيستم هاي کوهستاني براي بقاي گونه هاي حشرات بسيار اهميت دارد و اين رابطه دو طرفه براي بقاي گونه هاي گياهي نيز ارزشمند است.
با نابودي حشرات ، چرخه توليد غذا و مواد غذايي در طبيعت مختل مي شود، چرا که حدود 40 درصد گرده افشاني در طبيعت از طريق پروانه ها صورت مي گيرد.
همچنين با اشاره به اين که چراي بي رويه و سمپاشي نيز از ديگر عوامل تهديد پروانه هاست ، مي توان گفت که معضل چراي بي رويه و فشار بر مرتع مي تواند گونه هاي سبز گياهي را از بين ببرد و گونه هاي خاردار را باقي بگذارد که در طول زمان به نابودي حشرات از جمله پروانه ها منجر مي شود.