حفاظت در ورای مرزها (تير 1387)

صبح يکی از روزهای تير ماه سال جاری، در يکی از زيستگاه های منطقه شکار ممنوع عباس آباد نايين 4 قلاده يوزپلنگ توسط يکی از همياران محيط زيست مشاهده شد. براساس توصيف او، يکی از يوزها بزرگتر از سايرين بوده و 3 يوز ديگر دارای موهای بلندی پشت گردن خود بودند. اين مشاهده مبين آنست که جانوران مذکور احتمالا خانواده ای متشکل از يک مادر و سه توله پارسالی (کمتر از يک و نيمه ساله) می باشد. مشاهدات او بلافاصله توسط اکيپی از مأمورين اداره محيط زيست نايين مورد بررسی دقيق قرار گرفته و تأييد گرديد. مسأله زمانی جالبتر می شود که در اواسط آذر ماه 1386، محيط بانان پارک ملی سياهکوه ر به يک خانواده چهاد قلاده ای يوزپلنگ که از يک مادر همراه با 3 توله جوان امسالی تشکيل شده بود، برخورد می نمايند.  

نخستين پژوهش درباره كاراكال در ايران (خرداد 1387)

 کاراکال يکی از ارزشمندترين گربه سانان زيست بومهای کويری به شمار آمده که متأسفانه اطلاعات چندانی درباره اين گونه در کشور موجود نمی باشد. از سال 1382، مطالعه اي درخصوص وضعيت و عادات كاراكال توسط انجمن يوزپلنگ ايرانی با همكاري سازمان محيط زيست، به خصوص اداره محيط زيست شهرستان نايين در منطقه كويري عباس آباد واقع در 180 كيلومتري شرق شهرستان نايين در استان اصفهان آغاز گرديد. براساس مطالعات انجام گرفته، اين گربه سان را بايد يکی از مهمترين گونه های گوشتخواران منطقه عباس آباد دانست و احتمالا از بيشترين جمعيت در ميان گربه سانان موجود در اين منطقه برخوردار است.     

طبق اطلاعات موجود 514 گونه پرنده در ايران وجود دارد كه مي توان آ“نها را به ترتيب زير تقسيم بندي كرد:
- 324 گونه پرنده در ايران زاد و ولد مي كنند.
- 81 گونه زمستان گذرند.
- 5 گونه خارج از فصل جفت گيري به سواحل جنوبي مي آيند.
- 37 گونه به صورت اتفاقي ديده مي شوند.
-13 گونه وضع نامشخصي دارند.
4 گونه از خارج وارد- و شايد به طور عمد- در طبيعت رها شده اند.
در ميان 323 گونه بومي، 100 گونه كاملاً بومي اند، 86 گونه در بعضي قسمت هاي ايران بومي هستند ولي ممكن است در قسمت هاي ديگر كشور تابستان گذر يا مهاجر عبوري باشند، 78 گونه تابستان گذر و خيلي از آنها مهاجر عبوري هستند كه در زمستان ديده نمي شوند و 59 گونه در بعضي از قسمت هاي كشور تابستان گذر و در قسمت هاي ديگر زمستان گذرند (فيروز، 1378، ص 224).

حشرات: با گذشت نزديك به شصت سال از نخستين مطالعات حشره شناسي در كشور هنوز اطعات جامعي درباره اينموجودات گردآوري و تدوين نشده است. گستردگي موضوع و دشواري هاي فراروي پژوهشگران اين علم سبب كندي راحل تكاملي آن شده است.
در سال 1324 دو تن از حشره شناسان شوروي سابق به نام هاي الكساندروف و كي يريوخين در راستاي همكاري با وزارت كشاورزي، آزمايشاه حشره شناسي كوچكي تأسيس كردند و تعدادي از جوانان علاقه مند را براي همكاري برگزيدند. اين افراد در حد توان جمع آوري حشرات و تشخيص گونه ها را آغاز كردند. در سال 13412 پس از تأسيس مؤسسه بررسي آفات و بيماري هاي گياهاي مجموعه جمع آوري شده به اين مؤسسه انتقال يافت و در بخشي مستقل به نام بخش رده بندي حشرات تمركز شد. و اكنون حدود چهار ميليون نمونه از حشرات ايران در اين مجموعه نگهداري مي شود و 25 هزارگونه نيز شناخته و نامگذاري شده است (برومند، 1377، ص ب).

ماهي ها: در گذشته نه چندان دور، بسياري از آب هاي ايران محيط هاي مناسب و مطبوعي براي صيد محلي و ماهيگيري ورزشي بودند. ولي امروزه جمعيت اغلب ماهي ها بر اثر صيد بي رويه و حتي مخرب به شدت كاهش يافته است. از اين تأسف بارتر، دگرگوني اراضي مجاور رودخانه هاي و انحراف آب ها، و به ويژه ريختن زباله، پساب هاي صنعتي، كشاورزي و شهري كم تر گستره آبي را در كشور باقي گذاشته كه تبديل به فاضلاب نشده باشد. صيد بي رويه همراه با آلودگي هاي روزافرزون، ذخاير ماهيان درياي خزر را نيز به شدت كاهش داده كه اين امر به ويژه بر تاس ماهيان (ماهيان خاوياري) اثر منفي گذاشته است. پژوهش هاي دانشمندان روسي نشان مي دهد كه شرايط اكولوژيك نامناسبي كه در دريايي خزر به سبب آلودگي هاي مختلف به وجود آمده است وضع فيزيولوژيك تاس ماهيان را به طور چشمگير و خطرناكي  تحت تأثير قرار داده است.

دوزيستان كنوني مانند نخستين نسل هاي خود، درنده خو هستند و به تناسب اندازه شان تقريباً هر طعمه اي را كه بتوانند ببلعند، شكار مي كنند. غذي آنها از كرم، حشرات، حلزون و بي مهرگان ديگر است، ولي گونه هاي بزرگ تر مانند سوسمارهاي كوچك، پرنده و پستانداران ريز و دوزيستان ديگر نيز مي خورند. بسياري از اين جانوران به ويژه وزغ ها كه با اشتهاي سيري ناپذير از حشرات گونانگون تغذيه مي كنند، ياران مفيدي براي كشاورزي هستند، تا جايي كه در آمريكاي جنوبي، وزغ غول پيكر محافظ مشهور نيشكر است.

خزندگان نيز مانند ماهي ها و دوزيستان نمي توانند گرماي مورد نياز خود را از درون بدن توليد كنند، بنابراين آن را به طور مستقيم از خورشيد و گاهي از محيط كسب مي كنند. اما تحول و تكامل، مشكل نفوذناپذيري پوست دوزيستان را كه نمي توانند به طور مستقيم در معرض آفتاب قرار گيرند، در مورد خزندگان حل كرده است. پوست خزندگان نفوذناپذير است به همين دليل در تما اقليم هاي ايران ديده مي شوند (فيروز، 1378، ص 129).
خزندگاني كه تاكنون در ايران شناسايي شده اند متعلق به 5 راسته و 21 خانواده هستند كه 10 گونه لاك پشت، يك گونه تمساح، 112 گونه سوسمار، يك گونه كرم سوسمار، 72 گونه مار (مجموعاً 206 گونه ) هستند.
از 10 گونه لاك پشت ايران، 5 گونه دريازي در جزاير و سواحل خليج فارس و درياي عمان اند: لاك پشت سرخ، سبز، عقابي، زيتوني ريدلي و لاك پشت چرمي. لاك پشت هاي درياي بزرگ جثه اند و در ميان آنها لاك پشت چرمي بزرگ تر از بقيه و بزرگ ترين لاك پشت جهان است. طول كاسه پشتي آن تا 2 متر و 70 سانتي متر، وزن 725 كيلوگرم گزارش ده است. پنج گونه ديگر شامل لاك پشت بوكه اي اروپايي، بركه اي خزري، مهميزدار و آسيايي و لاك پشت فراتي جثه بزرگي ندارند. دو گونه لاك پشت مهميزدار و آسيايي بيش تر خشك زي هستند و وابستگي چناني به آب ندارند.

 تعداد پستانداراني كه تاكنون در ايران شناسايي شده اند بالغ بر 168 گونه است. اين جانوران در 10 راسته و 37 خانواده قرا دارند. راسته جوندگان با 58 گونه قريب 3/1 پستاندارن كشور را به خود اختصاص داده است. بعد از آنها خفاش ها با 40 گونه. گوشت خواران با 29 گونه، حشره خواران با 16 گونه، نهنگ ها با 10 گونه، زوج سمان به 8 گونه، خرگوش ها با3 گونه و فك ها، فردسمان و گاوهاي درياي هر كدام با 1 گونه پستانداران ايران را تشكيل داده اند )ضيايي، 1375، ص 4).