افزايش نواحي مرده در جهان / نقاط سرد تنوع زيستي



    آخرين گزارش برنامه محيط زيست سازمان ملل متحد گوياي آن است که دانشمندان حدود 200 «ناحيه مرده» را در اقيانوس ها و درياهاي جهان شناسايي کرده اند. آلودگي موجود در اين نواحي، ماهي ها و ديگر موجودات دريايي و نيز مردم وابسته به آنها را مورد تهديد قرار داده است. اين گزارش گوياي آن است که طي دو سال گذشته تعداد اين نواحي حدود 34 درصد افزايش يافته است.
    
    ازدياد رشد جلبک هاي تغذيه کننده از اين آلودگي ها، باعث مي شود که اکسيژن کمتري در دسترس ديگر موجودات زنده دريايي قرار گيرد. بايد توجه داشت که علت به وجود آمدن اکثر نواحي مرده در سطح جهان، همين جلبک ها هستند و مساحت اين نواحي بالغ بر ده ها هزار مايل مربع مي شود. دانشمندان اساساً روان آب هاي کشاورزي و نيز روان آب هاي حاصل از ورود انواع کودها، فاضلاب هاي شهري و احتراق سوخت هاي فسيلي را به عنوان علت اصلي اين مشکل معرفي مي کنند.
    
    وجود مقادير اضافي از مواد مغذي به خصوص فسفر و نيتروژن باعث رشد وحشتناک موجودات ريز به نام فيتوپلانکتون ها مي شود. پس از مرگ اين موجودات، مواد باقيمانده از آنها در کف رودخانه ها، درياها و اقيانوس ها جمع شده و به عنوان منبع غذايي براي يکسري از باکتري ها درمي آيد که همين امر باعث کاهش ميزان اکسيژن در آب مي شود.
    
    مسوولان سازمان ملل اشاره مي کنند که «کاهش ميزان اکسيژن در آب زندگي و حيات را براي ماهيان، صدف هاي خوراکي و ديگر موجودات دريايي با مشکل مواجه مي کند.» آنها مي افزايند:«وجود اين مناطق باعث مي شود که ذخاير ماهيان و نيز زندگي افرادي که از طريق ماهي و ماهيگيري امورات خود را مي گذرانند، با تهديدي جدي مواجه شود.»
    
    طبق جديدترين اطلاعات حاصل از تحقيقات سازمان ملل که نتايج آن در نشست پکن ارائه شده است تا سال 2030 نسبت به اواسط دهه 1990، حدود 14 درصد نيتروژن بيشتر از طريق رودخانه ها وارد درياها و اقيانوس ها خواهد شد )علاقه مندان مي توانند به مقاله «نگاهي به مخاطرات ترکيبات نيتروژن براي هوا و آب» در روزنامه اعتماد مورخ 19/9/85 رجوع کنند(.
    
    «رابرت دياز» که يک دانشمند علوم دريايي در کالج ويليام ومري در ايالت ويرجينيا است در اين زمينه تحقيقاتي انجام داده و معتقد است که نواحي مرده جديدي نيز در درياي آرچي پلاگو در فنلاند، آب بند فوسو در غنا، رودخانه هاي پيرل و چانگ جيانگ در چين و رودخانه مرسي در انگلستان شناسايي شده اند.
    
    البته نواحي جديد ديگري نيز در خليج الفسيس و درياي آئجين در يونان، خليج پاراکاس در پرو، رودخانه موندگو در پرتغال و خليج مونته ويدئو در اروگوئه و نيز نواحي غربي اقيانوس هند شناسايي شده اند.
    
    متخصصان علوم دريايي در سازمان ملل اذعان مي دارند که طي دهه هاي بعد از دهه 1970 تعداد و اندازه مناطقي که با کمبود اکسيژن مواجهند، افزايش زيادي يافته است. قابل ذکر است که همه مناطق مرده در تمامي سال وجود ندارند بدين معني که بعضي از آنها به صورت فصلي ايجاد شده و بعداً از بين مي روند که اين موضوع متاثر از بادهايي است که آب هاي حاوي مواد مغذي را به اين مناطق سوق مي دهند.
    
    «نانسي راباليز» مدير اجرايي يک کنسرسيوم دريايي در دانشگاه لوئيزيانا است که البته جزء تيم تحقيقاتي سازمان ملل نبوده است. وي معتقد است:«به نظر مي رسد طي دو سال گذشته يک جهش بزرگ در تعداد اين مناطق رخ داده است.» او در ادامه مي گويد: «مهمترين عامل اين موضوع نيز افزايش شديد ورود آلودگي از کشورهاي در حال توسعه بزرگ است.»
    
    خانم «راباليز» ناحيه مرده بزرگي در خليج مکزيک را مورد مطالعه قرار داده است که اندازه آن در حدود کل ايالت نيوجرسي بوده است. او مي گويد: «آن دسته از موجودات دريايي که بتوانند سريع شنا کنند مي توانند از مهلکه اين مناطق خارج شوند.»
    
    او مي افزايد: «آنهايي که در پشت سر باقي مي مانند معمولاً قادر به ادامه حيات خود نخواهند بود. اگر به ابعاد اين مناطق فکر کنيد مي توان فهميد که چه سکونتگاه هايي از ماهيان و سخت پوستان از بين خواهد رفت.»
    
    ديگر نتايج ذکر شده در تحقيق سازمان ملل نشان دهنده آن است که براي احياي تپه هاي مرجاني نابود شده، شديداً ابراز اميدواري شده چون اين تپه ها به عنوان شيرخوارگاهي براي موجودات زنده اقيانوس ها است. اين تحقيق نشان مي دهد تپه هايي که در اواخر دهه 1990 از افزايش دماي درياها آسيب ديدند، از آلودگي آب ها نيز متاثر خواهند شد.
    
    در اين گزارش ذکر شده است که احياي تپه هاي مرجاني در مناطق حفاظت شده دريايي و آن دسته از آب هاي ساحلي که ميزان آلودگي يا اغتشاشات ساخته دست بشر)مثل لايروبي کردن( کم است، به مقدار قابل توجهي سريع تر انجام مي شود.

نويسنده: جان هيلپرين

مترجم: عبدالله مصطفائي

روزنامه اعتماد  ۱۳/۰۴/۱۳۸۶